Pojęcia,  prawo cywilne,  Prawo karne

„Nakaz pracy” przy epidemii?

Mamy od piątku stan zagrożenia epidemicznego z powodu rozprzestrzeniania się koronawirusa.

EDIT: od 20 marca 2020 stan epidemii!

Na moim profilu na Facebooku i Instagramie staram się na bieżąco informować Was o nowinach prawnych, ale nie ukrywam, że jest to trudne.

Mamy już jedną specustawę, kilka rozporządzeń, a ciągle słyszymy o nowych zmianach prawnych. Przyszło nam żyć w trudnym czasie. Szczególnie trudnym dla medyków, ale i ich rodzin.

Ja też ciągle jestem w stanie niepewności – mój mąż, ratownik medyczny, pozostaje w pogotowiu. Przyszłość jest niepewna. Dlatego główną moją działalność przerzuciłam teraz na Instagram – gdzie można szybko informować chociażby w formie instastories.

Co nie zmienia faktu, że nosiłam się z zamiarem napisania już wielu tematów. Najczęściej jednak pytacie o tzw. „nakaz pracy” w czasie stanu zagrożenia epidemicznego.

Czym jest stan zagrożenia epidemicznego?

Otwieramy ustawę z dnia 5 grudnia o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

Zawarty w niej przepis art. 2 pkt 23) objaśnia, że stan zagrożenia epidemicznego oznacza sytuację prawną wprowadzoną na danym obszarze w związku z ryzykiem wystąpienia epidemii w celu podjęcia określonych w ustawie działań zapobiegawczych.

Natomiast przepis art. 46 tej ustawy mówi nam, że stan zagrożenia epidemicznego ogłasza w drodze rozporządzenia minister zdrowia, że w czasie tego stanu mogą zostać ustanowione różne ograniczenia, między innymi w przemieszczaniu się, obrocie i używaniu określonych przedmiotów lub produktów spożywczych, funkcjonowaniu określonych instytucji lub zakładów pracy, organizacji widowisk i innych zgromadzeń ludności.

Tak też stało się i u nas 13 marca 2020 r. w piątek na mocy Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego [TREŚĆ ROZPORZĄDZENIA – KLIK].

Czym jest więc „nakaz pracy” przy zwalczaniu epidemii?

(art. 47 i 48 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi)

→ Pracownicy podmiotów leczniczych, osoby wykonujące zawody medyczne oraz osoby, z którymi podpisano umowy na wykonywanie świadczeń zdrowotnych, mogą być skierowani do pracy przy zwalczaniu epidemii. Do pracy przy zwalczaniu epidemii mogą być skierowane także inne osoby, jeżeli ich skierowanie jest uzasadnione aktualnymi potrzebami podmiotów kierujących zwalczaniem epidemii.

Przepis ten wskazuje zatem, że każdy pracownik medyczny, bez względu na miejsce, w którym jest zatrudniony oraz podstawę tego zatrudnienia może zostać zobowiązany do pracy przy zwalczeniu epidemii.

Czyli dotyczy to medyka zarówna będącego pracownikiem publicznego, jak i prywatnego podmiotu. Świadczącego usługi na podstawie umowy cywilno-prawnej, jak i pracującego w ramach stosunku pracy.

Co więcej przepis ten mówi, że do tej pracy mogą być skierowane inne osoby, jeżeli takie skierowanie jest uzasadnione potrzebami podmiotów kierujących zwalczaniem epidemii. Przyjmuje się, że mogą to być osoby wykonujące inne zawody niż zawody medyczne, ale niezbędne do funkcjonowania placówki, między innymi salowe, rejestratorki medyczne, sekretarki, czy sanitariusze.

→ Skierowanie do pracy przy zwalczaniu epidemii następuje w drodze decyzji. Decyzję o skierowaniu do pracy przy zwalczaniu epidemii na terenie województwa, w którym osoba skierowana posiada miejsce pobytu lub jest zatrudniona, wydaje właściwy wojewoda, a w razie skierowania do pracy na obszarze innego województwa – minister właściwy do spraw zdrowia.

Pamiętajcie o tym! Musi być decyzja wojewody lub ministra zdrowia o skierowaniu do pracy. Pismo w każdej innej formie nie jest skierowaniem do pracy przy zwalczaniu epidemii w rozumieniu tej ustawy.

→ Od decyzji wojewody przysługuje odwołanie do ministra właściwego do spraw zdrowia. Wniesienie środka odwoławczego nie wstrzymuje wykonania decyzji. Decyzja o skierowaniu do pracy przy zwalczaniu epidemii stwarza obowiązek pracy przez okres do 3 miesięcy w podmiocie leczniczym lub w innej jednostce organizacyjnej wskazanych w decyzji.

Pogrubione przeze mnie zdanie oznacza tyle, że pomimo faktu wniesienia przez nas odwołania, decyzja nadal jest wykonalna i medyk musi stawić się do pracy. Ale! Może w odwołaniu wnosić o wstrzymanie wykonania takiej decyzji (tj. wstrzymanie przed rozpoznaniem odwołania – takie wstrzymanie może nastąpić szybko jeśli udowodni się np. za pomocą dokumentów, że decyzja przyniosłaby nieodwracalne szkody). W przypadku natomiast faktycznego pójścia do pracy, a później uwzględnienia odwołania, można rozważać dochodzenie odszkodowania za szkody powstałe wskutek wydania wadliwej decyzji.

→ Osobie skierowanej do pracy przy zwalczaniu epidemii dotychczasowy pracodawca jest obowiązany udzielić urlopu bezpłatnego na czas określony w tej decyzji.

Okres urlopu bezpłatnego zalicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze u tego pracodawcy. Podmiot leczniczy nawiązuje z osobą skierowaną do pracy stosunek pracy na czas wykonywania określonej pracy, na okres nie dłuższy niż wskazany w decyzji.

→ Osobie skierowanej do pracy na podstawie ww. decyzji, przysługuje wyłącznie wynagrodzenie zasadnicze w wysokości nie niższej niż 150% przeciętnego wynagrodzenia zasadniczego przewidzianego na danym stanowisku pracy w zakładzie wskazanym w tej decyzji lub w innym podobnym zakładzie, jeżeli w zakładzie wskazanym nie ma takiego stanowiska.

Wynagrodzenie to jednak w żadnym wypadku nie może być niższe niż wynagrodzenie, które osoba skierowana do pracy przy zwalczaniu epidemii otrzymała w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym wydana została decyzja o skierowaniu jej do pracy przy zwalczaniu epidemii.

→ Osobie, skierowanej do pracy, przysługuje zwrot kosztów przejazdu, zakwaterowania i wyżywienia.

Zwrot kosztów z tytułu zakwaterowania lub wyżywienia nie przysługuje jednak w przypadku zapewnienia w miejscu wykonywania pracy bezpłatnego zakwaterowania lub wyżywienia.

-> Z osobą skierowaną do pracy przy zwalczaniu epidemii nie może być rozwiązany dotychczasowy stosunek pracy ani nie może być dokonane wypowiedzenie umowy o pracę, chyba że istnieje podstawa do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika albo w przypadku zmiany lub uchylenia decyzji (o skierowaniu do pracy).

Czyli jeżeli nie ma podstaw do zwolnienia tzw. dyscyplinarnego, to nie może być rozwiązany stosunek pracy z taką osobą.

→ Pracownikom podmiotów leczniczych oraz innym osobom podejmującym działania w celu zapobiegania i zwalczania chorób zakaźnych i zakażeń u ludzi przysługuje ochrona prawna należna funkcjonariuszowi publicznemu.

Powyższe oznacza, że wszyscy medycy, skierowani do pracy przy zwalczaniu epidemii, choć nie staną się funkcjonariuszami publicznymi, to będą korzystać z ochrony prawnej przyznawanej przepisami takim funkcjonariuszom. Szczególna ochrona tych osób wyraża się w tym, że określone przestępstwa (naruszenie nietykalności cielesnej, zniewaga) popełnione względem nich są zagrożone karą surowszą, aniżeli wobec innych podmiotów.

Wyłączenia od skierowania do pracy przy zwalczaniu epidemii

Skierowaniu do pracy niosącej ryzyko zakażenia przy zwalczaniu epidemii nie podlegają:

osoby, które nie ukończyły 18 lat bądź ukończyły 60 lat;

kobiety w ciąży lub osoby wychowujące dzieci w wieku do 14 lat,

osoby wychowujące samotnie dzieci do lat 18 oraz wychowujące niepełnosprawne dzieci

osoby, u których orzeczono częściową lub całkowitą niezdolność do pracy;

inwalidzi i osoby z orzeczonymi chorobami przewlekłymi;

osoby, o których mowa w art. 2 ustawy z dnia 31 lipca 1981 r. o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 152), oraz posłowie i senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej.

Tutaj pada najwięcej pytań odnośnie rodziców oraz osób niepełnosprawnych.

Zatem po pierwsze, ustawa wyraźnie mówi, że wyłączone od obowiązku pracy przy epidemii są osoby wychowujące dziecko do lat 14. Czyli nie dotyczy to tylko jednego rodzica, tego, który powiedzmy dzieckiem się „opiekuje”. Przepis ten ochroną obejmuje zatem oboje rodziców, którzy wychowują niepełnoletnie dziecko. Wydaje się to nie tylko poprawne prawnie, ale i logiczne.

Natomiast jeśli chodzi o rodziców samotnych – to wyłączenie obejmuje tych wychowujących dzieci niepełnoletnich.

Po drugie – istotne jest wskazanie co rozumie się pod sformułowaniem: „inwalidzi”. Przyjmuje się, że są to osoby posiadające aktualne orzeczenie o niepełnosprawności – w każdym stopniu (znacznym, umiarkowanym oraz lekkim).

Jeśli chodzi zaś o osoby „z orzeczonymi chorobami przewlekłymi” to sytuacja ma się inaczej. Na pewno rozwiązanie może rodzić pewne problemy praktyczne – przypuszczać można, że chodzi o wszelkiego rodzaju choroby przewlekłe, o których zatrudniający nas (niezależnie od podstawy zatrudnienia) powinien wiedzieć.

Jednakże gdyby osoba cierpiąca na tego typu schorzenia przewlekłe została skierowana do pracy przy epidemii to ma prawo odwoływać się od decyzji i wnosić o jej wstrzymanie wykonania (załączając do odwołania dokumentację potwierdzającą przewlekłą chorobę).

Co jeśli nie wykonasz decyzji o skierowaniu do pracy przy zwalczaniu epidemii?

Grzywnę wymierza się wysokości od 5000 zł do 30.000 zł. Tej samej wysokości grzywny będzie można nałożyć między innymi na osoby niestosujące się do ograniczeń w przemieszczaniu się, obowiązku poddania się kwarantannie, nakazie lub zakazie przebywania w określonych miejscach lub określonego sposobu przemieszczania się.

Wymierzając grzywnę, bierze się pod uwagę dochody sprawcy, jego warunki osobiste i rodzinne, stosunki majątkowe i możliwości zarobkowe.

I jeszcze jedno – pamiętaj żywy medyk – dobry medyk

Medycy mają prawo do posiadania środków ochrony indywidualnej. To prawda, że na personelu medycznym ciąży obowiązek udzielania pomocy medycznej. Jednocześnie jednak personel ten powinien kazdorazowo ocenić całościowo sytuację i okoliczności, w których ta pomoc ma być udzielana, w szczególności kierując się dobrem pacjenta, ale i własnym bezpieczeństwem.

W końcu, jeśli medycy będą zarażeni, to nie będą mogli nieść należytej pomocy. A o to przecież chodzi, aby mogli wykonywać swoje zadania.


Dzięki Medycy za to, że jesteście. Sytuacja jest nowa i niespotykana dla nas wszystkich. Także prawnicy mają pełno wątpliwości i nie sposób znaleźć odpowiedzi uniwersalnych, które pasowałaby do kazdej sytuacji.

Trzymajcie się, bo bez Was nie będzie dobrze!

Na koniec zostawiam kilka grafik, które już wstawiałam na Insta.

About Sylwia Podgórska-Mackiewicz

Piszę prawie od zawsze. Przy okazji skończyłam studia prawnicze, jestem aplikantem radcowskim, mamą dwóch chłopaków oraz żoną ratownika medycznego. Po zmieszaniu zamiłowania do prawa, "lekkiego pióra" i słabości do medycyny powstał mój blog - prawomedyka, czyli o prawie dla personelu medycznego i nie tylko!

komentarzy 12

  • Jacek

    Witam. Mój komentarz i prośba o wyjaśnienie tematu kwarantanny. Z slownika ustawy jest stosowana dla osoby zdrowej ktora miala udokumentowany kontakt z osobą chorą.
    Czy w takim razie zalecenie kwarantanny osobie zdrowej ktora nie miala kontaktu z chorym nie jest przypadkiem naruszeniem jej praw osobistych i konstytucji!?
    Pozdrawiam

    • Sylwia

      Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi, definiuje kwarantannę jako: „odosobnienie osoby zdrowej, która była narażona na zakażenie, w celu zapobieżenia szerzeniu się chorób szczególnie niebezpiecznych i wysoce zakaźnych”.

      Zatem nie chodzi tu tylko o osobę, która miała udokumentowany kontakt z osobą zarażona, a o każdą osobę, która była narażona na zakażenie.

      Konstytucja RP w artykule 31 ust.3 przewiduje, że:

      Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw

      Kwarantanna jest nakładana w drodze decyzji administracyjnej, a przesłanki nałożenia kwarantanny i tryb został ustanowiony w ustawie. Zatem spełnia to warunki z przepisu art.31 ust.3 konstytucji.

  • Niepraktykująca

    Witam,
    Co z osobami posiadającymi kwalifikacje medyczne ale nie wykonujące od lat zawodu? Studia Ratownictwa Medycznego ukończyłam w 2013 roku i nigdy nie pracowałam w zawodzie. Czy takie osoby jak ja również obowiązuje specustawa i mogą spodziewać się skierowania do pracy?
    oraz czy chcąc samowolnie zgłosić się do pracy, potrzebne jest mi obecnie doskonalenie zawodowe czy staż? (czysto formalnie – pomijając fakt, że po tylu latach należy przypomnieć sobie dużą ilość wiedzy przed podjęciem pracy)

  • Bartłomiej

    Witam. Czy stan epidemii wpływa jakoś na ewentualne skierowanie do pracy w przypadku lekarza z dyplomem, po stażu podyplomowym ale bez PWZ bo ma niezdany lek ?

  • Kisia

    Witam.
    Wg ustawy wyłączone są osoby, które mają dziecko do lat 18. Większość z nas ma dzieci w takim wieku. Czy naprawdę możemy czuć się bezpiecznie?

  • Zbyszek

    Witam.

    Co z osobami ktkre przbywaja na
    -ZLA
    -zasilku wyxhowaczym

    Pytamie dotyczy mozliwosci skiwrowania do wykonywania pracy przy zwalczaniu epidemii

    Pzdr

    • Robert

      A co zrobić w sytuacji dostania nakazu pracy, pomimo wychowywania dziecka? Olać, czekać na grzywnę, odwołać się w sądzie argumentując że decyzja wojewody była bezprawna?

  • Joasia

    Witam! Czy można prosić o podpowiedź „techniczną” – jak miałoby wyglądać odwołanie od decyzji ws. skierowania do pracy przy zwalczaniu epidemii i i wniesienie o wstrzymanie jej wykonania w przypadku np. osób z orzeczonymi istotnymi schorzeniami przewlekłymi? Pismo i dokumentacja dostarczone elektronicznie do skrzynki podawczej Ministerstwa Zdrowia? Poinformowanie przyszłego pracodawcy? Jak rozwiązać ten problem, by w rozsądnym czasie został rozpatrzony? Dziękuję i pozdrawiam!

  • Sylwia

    Proszę Państwa, proszę o czytanie artykułu i przeanalizowanie, czy nie ma przesłanek do skierowania Państwa do pracy. Nie udzielam porad prawnych, ponieważ po pierwsze jestem aplikantem radcowskim, a nie samodzielnym radcą prawnym, po drugie udzielanie ich w komentarzu przez internet mogłoby narazić Państwa na szkodę w przypadku złej analizy sprawy. Mogę tylko informować o ogólnym stanie prawnym i interpretacjach tego stanu prawnego, jednakże na pewno nie mogę przekazywać opinii o indywidualnych sprawach poszczególnych z Państwa.

    W celu uzyskania indywidualnej porady prawnej należy skontaktować się z adwokatem lub radcą prawnym. Pozdrawiam.

  • Sylwia

    Z przepisów wynika, że osoba przebywająca na tzw. l4 jest niezdolna do pracy.
    Co do pozostałych kwestii – ustawa mówi, że rodzice dzieci do lat 18 nie mogą być skierowani do pracy.

  • G.M.

    Pani Sylwio! Jakie przepisy regulują następujące zdarzenie: W związku z podejrzenirm wystąpienia zakażenia podjęto decyzję o nieopuszczaniu placówki przez personel. Jak się kwalifikują powstałe nadgodziny i jaka jest forma rekompensaty.?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *