Pojęcia,  Prawo karne,  Zawody medyczne

Czy medyk jest funkcjonariuszem publicznym?

To pytanie wraca jak bumerang, a często wielu z Was myśli, że w istocie medycy są funkcjonariuszami publicznymi.

Tymczasem tylko osoby wskazane w przepisie art. 115 § 13 Kodeksu karnego posiadają ten status. Pośród nich możemy znaleźć Prezydenta RP, posła, senatora, radnego, sędziego, prokuratora itd. Na liście tej nie ma jednak żadnego zawodu medycznego.

Osoba, która nie znajduje się na wspomnianej liście nie jest funkcjonariuszem publicznym w rozumieniu Kodeksu karnego, nawet jeżeli przepisy szczególne zapewniały jej taką ochronę prawną, jaką przewidziano dla funkcjonariuszy publicznych (Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 27.11.2000 r., WKN 27/00).

Zatem co do zasady osoba wykonująca zawód medyczny nie jest funkcjonariuszem publicznym – chyba, że na przykład pełni stanowisko z ww. listy – np. ministra.

To dlaczego zatem medycy czasem korzystają z ochrony przewidzianej jak dla funkcjonariusza publicznego?

Ponieważ przepisy szczególne dla różnych korporacji przewidują dla niektórych zawodów medycznych wyjątkową ochronę prawną – jak dla funkcjonariuszy publicznych (choć w istocie nie oznacza to stanie się przez nich funkcjonariuszami publicznymi).

Lekarze:

Art. 44 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty:

Lekarzowi, który:

1)wykonuje czynności w ramach świadczeń pomocy doraźnej lub w przypadku, o którym mowa w art. 30 ustawy (udzielenie pomocy lekarskiej w każdym przypadku, gdy zwłoka w jej udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia, oraz w innych przypadkach niecierpiących zwłoki – przyp.red.)

2)wykonuje zawód w podmiocie wykonującym działalność leczniczą, który zawarł umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych w tym podmiocie – przysługuje ochrona prawna należna funkcjonariuszowi publicznemu.

Pielęgniarki i położne:

Art. 11 ust. 2 ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej:

Pielęgniarka i położna podczas i w związku z wykonywaniem czynności polegających na udzielaniu świadczeń zdrowotnych, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1-5 i art. 5 ust. 1 pkt 1-9 ustawy, korzystają z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych na zasadach określonych w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1444 i 1517).

System PRM, pierwsza pomoc, zapobieganie i zwalczanie chorób zakaźnych i zakażeń:

art. 5 ustawy z dnia 8.09.2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym

Osoba udzielająca pierwszej pomocy albo kwalifikowanej pierwszej pomocy, osoba wchodząca w skład zespołu ratownictwa medycznego, osoba udzielająca świadczeń zdrowotnych w szpitalnym oddziale ratunkowym, dyspozytor medyczny podczas wykonywania swoich zadań oraz wojewódzki koordynator ratownictwa medycznego wykonujący zadania, o których mowa w art. 29 ust. 5 ustawy, korzystają z ochrony przewidzianej w Kodeksie karnym dla funkcjonariuszy publicznych.

art. 48 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi

Pracownikom podmiotów leczniczych oraz innym osobom podejmującym, na zasadach określonych w ustawie z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, działania w celu zapobiegania i zwalczania chorób zakaźnych i zakażeń u ludzi przysługuje ochrona prawna należna funkcjonariuszowi publicznemu (art. 48 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi).

Ustawa o działalnosci leczniczej:

Art.  15a. ustawy o działalności leczniczej

Osoba wykonująca zawód medyczny udzielająca świadczeń zdrowotnych poza zakładem leczniczym korzysta z ochrony prawnej przewidzianej w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1444 i 1517) dla funkcjonariuszy publicznych.

Od 14 października br. także nowy przepis dot. punktów szczepień:

art. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw

Kto narusza nietykalność cielesną osoby przeprowadzającej badanie kwalifikacyjne lub szczepienie ochronne przeciwko COVID-19 lub osoby pomagającej w przeprowadzeniu badania lub szczepienia, której nie przysługuje ochrona prawna należna funkcjonariuszowi publicznemu, podczas lub w związku z przeprowadzanym badaniem lub szczepieniem, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3.

Z czym wiąże się ta wzmożona ochrona?

Kodeks karny przewiduje szczególną ochronę karną dla funkcjonariuszy publicznych – która to może być zastosowana do wskazanych wcześniej medyków (mi.n. lekarzy, pielęgniarek,położnych, ratowników medycznych), gdy zostaną spełnione przepisowe przesłanki.

Ochrona ta wyraża się w tym, że zachowanie sprawcy przestępstwa wobec funkcjonariusza publicznego jest zagrożone karą surowszą, niż analogiczne zachowanie się sprawcy wobec innych podmiotów. Ponadto przestępstwa przeciw funkcjonariuszom publicznym mają publicznoskargowy tryb ścigania – do wszczęcia postępowania karnego wystarczy zawiadomienie policji lub prokuratury.

Jakie to będą przepisy?

-naruszenie nietykalności cielesnej funkcjonariusza publicznego (art. 222 kodeksu karnego),

-czynna napaść na funkcjonariusza publicznego (art. 223 kodeksu karnego),

– wywieranie wpływu przemocą lub groźbę bezprawną w celu zmuszenia funkcjonariusza publicznego albo osoby do pomocy mu przybranej do przedsięwzięcia lub zaniechania prawnej czynności służbowej (art.224 kodeksu karnego),

-znieważenie funkcjonariusza publicznego (art.226 kodeksu karnego),

-wspomniany wcześniej nowy przepis dotyczący osób pracujących w punktach szczepień przeciwko COVID-19.

Czy ochrona przewidziana jak dla funkcjonariusza publicznego obowiązuje medyków przez cały okres wykonywania ich pracy?

Z powyżej wskazanych przepisów wynika, że ochrona, o której piszę, nie występuje wyłącznie z powodu wykonywania zawodu medycznego. Muszą zostać spełnione ustawowo przesłanki – odmienne dla różnych grup pracowników medycznych.

Jeśli chodzi o lekarzy, to ochrona ta została zawężona tylko do placówek medycznych, które zawarły umowę o finansowanie świadczeń zdrowotnych z NFZ. Ponadto dotyczy tylko przypadków, gdy lekarz wykonuje czynności w ramach świadczeń pomocy doraźnej lub udzielenia pomocy lekarskiej w każdym przypadku, gdy zwłoka w jej udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia. Wskazuje się w literaturze, że jest to pewien brak konsekwencji po stronie ustawodawcy, który niestety zawęża zakres ochrony przewidzianej lekarzowi jak dla funkcjonariusza publicznego -tylko do wskazanych przypadków. Niemniej jeśli lekarz wchodzi w skład w ZRM, udziela świadczeń zdrowotnych na SOR, lub świadczeń zdrowotnych z „ustawy zakaźnej” – to w ściśle określonym przepisami czasie, obowiązuje go ochrona należna dla funkcjonariusza publicznego.

Pielęgniarka korzysta z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy podczas i w związku z wykonywaniem czynności polegających na udzielaniu następujących świadczeń zdrowotnych:

1)rozpoznawaniu warunków i potrzeb zdrowotnych pacjenta;

2)rozpoznawaniu problemów pielęgnacyjnych pacjenta;

3)planowaniu i sprawowaniu opieki pielęgnacyjnej nad pacjentem;

4)samodzielnym udzielaniu w określonym zakresie świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych oraz medycznych czynności ratunkowych;

5)realizacji zleceń lekarskich w procesie diagnostyki, leczenia i rehabilitacji.

Położna natomiast korzysta z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy podczas i w związku z wykonywaniem czynności polegających na udzielaniu następujących świadczeń zdrowotnych:

1)rozpoznawaniu ciąży, sprawowaniu opieki nad kobietą w przebiegu ciąży fizjologicznej, a także prowadzeniu w określonym zakresie badań niezbędnych w monitorowaniu ciąży fizjologicznej;

2)kierowaniu na badania konieczne do jak najwcześniejszego rozpoznania ciąży wysokiego ryzyka;

3)prowadzeniu porodu fizjologicznego oraz monitorowaniu płodu z wykorzystaniem aparatury medycznej;

4)przyjmowaniu porodów naturalnych, w przypadku konieczności także z nacięciem krocza, a w przypadkach nagłych także porodu z położenia miednicowego;

5)podejmowaniu koniecznych działań w sytuacjach nagłych, do czasu przybycia lekarza, w tym ręcznego wydobycia łożyska, a w razie potrzeby ręcznego zbadania macicy;

6)sprawowaniu opieki nad matką i noworodkiem oraz monitorowaniu przebiegu okresu poporodowego;

7)badaniu noworodków i opiece nad nimi oraz podejmowaniu w razie potrzeby wszelkich niezbędnych działań, w tym natychmiastowej reanimacji;

8)realizacji zleceń lekarskich w procesie diagnostyki, leczenia i rehabilitacji;

9)samodzielnym udzielaniu w określonym zakresie świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych.

Natomiast w przypadku osób wchodzących w skład zespołu ratownictwa medycznego korzystają one z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych przez cały czas pracy, nie tylko podczas podejmowania medycznych czynności ratunkowych (zmiana z dn. 29.11.2020 r. na podstawie ustawy z dnia 28 października 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z przeciwdziałaniem sytuacjom kryzysowym związanym z wystąpieniem COVID-19).

Podobnie z takiej ochrony korzysta osoba udzielająca świadczeń zdrowotnych w szpitalnym oddziale ratunkowym. Jednak dyspozytor medyczny oraz wojewódzki koordynator ratownictwa medycznego korzystają z ochrony przewidzianej w Kodeksie karnym dla funkcjonariuszy publicznych tylko podczas wykonywania swoich zadań.

Nasze ustawodawstwo nie wymienia wprost innych zawodów medycznych objętych ochroną przewidzianą jak dla funkcjonariuszy publicznych, zatem pozostałe regulacje są ogólne.

W stosunku do pracowników podmiotów leczniczych i innych osób podejmujących działania w celu zapobiegania i zwalczania chorób zakaźnych i zakażeń u ludzi, przysługuje im ochrona prawna należna funkcjonariuszowi publicznemu podczas podejmowania działań w celach wskazanych powyżej. Będą to zatem np. pracownicy szpitali czy oddziałów zakaźnych, a także laboratoriów diagnostycznych, ale tylko jeśli zajmują się działaniami z ww. ustawy.

Także osoba wykonująca zawód medyczny udzielająca świadczeń zdrowotnych poza zakładem leczniczym korzysta z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych. Przyjmuje się, że ten bardzo ogólny przepis dotyczy np. fizjoterapeutów, którzy nie zostali wprost wymienienie w żadnej ustawie, ale dotyczy tylko udzielania świadczeń zdrowotnych poza zakładem leczniczym.

Można zatem stwierdzić, że konieczne jest wprowadzenie stosownych regulacji także w zakresie tej korporacji.

Tu pojawia się jednak pytanie, czy nie przydałoby się w ogóle wprowadzenie uregulowań w bardziej przejrzystej formie?

About Sylwia Podgórska-Mackiewicz

Piszę prawie od zawsze. Przy okazji skończyłam studia prawnicze oraz aplikację radcowską. Prywatnie żona ratownika medycznego. Po zmieszaniu zamiłowania do prawa, "lekkiego pióra" i słabości do medycyny powstał mój blog - prawomedyka, czyli o prawie dla personelu medycznego i nie tylko!